Teken? Wat zijn dat?

Teken zijn spinachtige beestjes (zie foto) die verwant zijn aan mijten. Het zijn parasieten. De teek zet zich met zijn monddelen vast in de huid van een gastheer (dier of mens) en voedt zich met zijn bloed. De honderden verschillende soorten teken zijn onder te verdelen in harde en zachte teken. In Europa brengt alleen een aantal soorten harde teken ziekten op mensen over namelijk Ixodes ricinus (gewone-, hout-, schapen- of hondenteek genoemd), Rhipicephalus sanguineus (echte hondenteek) en enkele Dermacentor soorten. Gezien de verwarrende Nederlandse benamingen zal in de brochure de wetenschappe-lijke naam van de teken worden gebruikt.

Teken als overbrengers van ziekten
Tabel I toont de ziekten die in Europa via een tekenbeet opgelopen kunnen worden. Lyme-borreliose is wereldwijd de vaakst voorkomende ziekte die door teken wordt overgebracht. Tot voor kort was alleen bekend dat Lyme-borreliose in Nederland kon worden opgelopen. Inmiddels is een enkel geval van human granulocytic ehrlichiosis vastmgesteld. Alle andere ziekten kunnen echter tijdens de vakantie elders in Europa worden opgelopen. Aangezien Lyme-borreliose het meest voorkomt wordt hieraan de meeste aandacht besteed.
De kans om na een tekenbeet ziek te worden is klein. Het is heel belangrijk om teken op de juiste manier te verwijderen om deze kans zo klein mogelijk te maken. De beste manier om een teek te verwijderen is hier aangegeven.

Waar en wanneer loopt men kans op tekenbeten?
xodes ricinus komt voor op plaatsen waar de luchtvochtigheid hoog is, bijvoorbeeld op plaatsen met lage begroeiing. Teken komen niet alleen voor in natuurgebieden, maar ook in stadsparken en tuinen. Ixodes ricinus is vooral actief van begin maart tot eind november. Tijdens droge zomermaanden is de activiteit minder. Ixodes ricinus wordt geactiveerd door het verhoogde koolzuurgehalte in de uitademingslucht, door de warmte van naderende gastheren (mens en dier) en bewegende voorwerpen.
Rhipicephalus sanguineus komt vooral voor in tropische en subtropische gebieden maar wordt de laatste jaren ook in de Benelux aangetroffen. In verwarmde huizen, stallen en hokken kan hij lang in leven blijven. Hij parasiteert vrijwel uitsluitend op honden en zelden op mensen.

Tekenbeten in het buitenland

Frühsommer-Meningo-encephalitis
Frühsommer-Meningo-encephalitis (FSME) wordt veroorzaakt door een virus en wordt overgebracht door Ixodes ricinus. Tot nu toe is niet vastgesteld dat men deze ziekte in Nederland kan oplopen. In de omringende landen, van Oost-Frankrijk tot diep in de Russische federatie, zijn gebieden waar teken met dit virus besmet zijn. Ongeveer tweederde van de besmette mensen wordt in het geheel niet ziek. De ziekte verloopt vaak in twee fasen. Eén tot twee weken na de tekenbeet ontstaat gedurende enkele dagen koorts. Bij een deel van de patiënten ontstaat een tweede ziekteperiode met hoge koorts, hoofdpijn en verlammingsverschijnselen. Zelden leidt dit tot ernstige en blijvende aandoeningen van het zenuwstelsel. Tegen deze ziekte bestaat geen behandeling.

In gebieden waar Frühsommer-Meningo-encephalitis veel voorkomt worden bewoners tegen deze ziekte ingeënt. Er bestaat geen overeenstemming over de vraag of het zinvol is om vakantiegangers in te enten. Een rol daarbij speelt dat de kans om na een tekenbeet Frühsommer-Meningo-encephalitis te krijgen zeer klein is en de besmetting van de teken plaatsgebonden is. Het vaccin FSME-Immun Inject, Baxter, is in Nederland geregistreerd. Het volledige inentingsprogramma neemt echter negen maanden in beslag. Er zijn onderzoeken gedaan met het vaccin van Chiron Behring waarbij versneld werd geïmmuniseerd, op dag 0, 7 en 21, waarbij op dag 21 reeds bij 99% van de patiënten de aanmaak van afweerstoffen tegen het virus kon worden aangetoond. Wie in warme maanden in het buitenland in een bosrijke omgeving vertoeft, kan zich het beste op de plaats van bestemming laten adviseren over de wenselijkheid van vaccinatie, bijvoorbeeld bij een apotheek, de VVV of een huisarts.

| terug naar boven | welcome page |

Human granulocytic ehrlichiosis
Human granulocytic ehrlichiosis (HGC) werd recent beschreven en wordt veroorzaakt door een Ehrlichia bacterie die in Europa wordt overgebracht door Ixodes ricinus. De verschijnselen bestaan uit koorts, ziektegevoel, hoofdpijn en spierpijn. In het bloed kan een verminderd aantal witte bloedlichaampjes (granulocytopenie) en bloedplaatjes (trombocytopenie) worden gevonden. Ook komen leverfunctiestoornissen voor. In de helft van de gevallen ontstaan de verschijnselen binnen een week na een tekenbeet. Hoewel ook in Nederlandse teken (DNA van) Ehrlichia is aangetoond, is er tot op heden slechts één patiënt beschreven die de ziekte in Nederland had opgelopen. De behandeling bestaat uit het antibioticum doxycycline, 2 x 100 mg per dag, gedurende twee weken. CAVE: Amoxicilline is niet werkzaam.

Fièvre boutonneuse
Fièvre boutonneuse komt in Europa voornamelijk voor in landen rond de Middellandse Zee. Deze ziekte wordt veroorzaakt door de bacterie Rickettsia conoriï, die wordt overgebracht door de teek Rhipicephalus sanguineus. Op de plaats van de tekenbeet ontstaat na enkele dagen een zweertje met een verzonken zwart korstje (tache noire) en rode verkleuring van de huid daaromheen. Vaak zijn de lymfeklieren gezwollen. Na 5-7 dagen ontstaan koude rillingen en koorts. De koorts houdt enkele dagen tot 2 weken aan. Ongeveer 5 dagen na het begin van de ziekte ontstaan rode, wat verheven vlekjes, eerst op de handpalmen en voetzolen en in de loop van 6-7 dagen over het gehele lichaam. De behandeling bestaat uit toe-
diening van het antibioticum doxycycline 2 x 100 mg per
dag, gedurende 8 tot 14 dagen. CAVE: Amoxicilline is niet
werkzaam.

Tick-borne lymphadenopathy
Tick-borne lymphadenopathy (TIBOLA) werd in 1997 voor het eerst beschreven. Er bestaat geen Nederlandse naam voor. De ziekte wordt veroorzaakt door de bacterie Rickettsia slovaca en wordt, voor zover bekend, overgebracht door Dermacentor soorten. Het voorkomen van de ziekte is beschreven met name in Hongarije en verder in Frankrijk, Spanje, Oostenrijk, Slowakije, Tsjechië, Kroatië, Bulgarije en Roemenië. Het eerste verschijnsel is meestal een pukkeltje op het behaarde hoofd, dat gaat zweren en na enkele dagen gelig vocht afscheidt waardoor korsten worden gevormd. Meestal gaat dit gepaard met vergrote lymfklieren in de hals. De ziekte lijkt dus op Fièvre boutonneuse maar verschilt hiervan doordat koorts zeldzaam is, rode vlekjes elders op het lichaam ontbreken en de huidaandoening altijd op het behaarde hoofd is gelokaliseerd, mogelijk door de voorkeur van deze teek om op sterk behaarde gedeelten van het lichaam te bijten. De klachten ontstaan 1 tot 55 (gemiddeld 9) dagen na de beet. De verschijnselen kunnen maanden aanhouden. De behandeling bestaat uit doxycycline. Vaak blijft er een kale plek achter ter plaatse van de huidaandoening.

Conclusie

Lyme-borreliose kan een ernstige ziekte zijn, die langdurig verschillende klachten kan veroorzaken. Omdat deze klachten tijdelijk weer over kunnen gaan en soms niet in relatie met een tekenbeet worden gebracht, is Lyme-borreliose een moeilijk herkenbare ziekte. Behandeling blijft daardoor achterwege of vindt pas in een laat stadium plaats. Vooral patiënten die laat worden behandeld kunnen restverschijnselen overhouden. Mede voor deze patiënten, maar uiteraard ook voor iedereen die affiniteit met de problematiek heeft, is de "Nederlandse Vereniging voor Lyme Patiënten" opgericht.

Vanaf 1993 zet de stichting SAAG zich in om de problematiek breed onder de aandacht te brengen en te wijzen op preventieve maatregelen die veel leed kunnen voorkomen. Daarbij wordt samengewerkt met verschillende (overheids)instanties en deskundigen.

Met persoonlijke vragen kunt u terecht bij uw huisarts, uw bedrijfsarts of stichting SAAG.

| terug naar boven | welcome page |