Lyme-borreliose

Lyme-borreliose wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burg-dorferi. Kenmerkend voor de ziekte is een rode plek, die geleidelijk groter wordt en centraal verbleekt. Deze huid-aandoening wordt erythema migrans genoemd. Meestal ontstaat de rode plek binnen drie weken na de tekenbeet.

Via de bloedbaan kan de bacterie door het lichaam worden verspreid. Binnen enkele weken tot maanden kunnen dan ziekteverschijnselen van het zenuwstelsel, de gewrichten en het hart ontstaan. De meest voorkomende verschijnselen zijn:

• Aangezichtsverlamming

• Heftige pijn in een arm, been of de romp

• Dubbelzien

Voor alle duidelijkheid: bovenstaande klachten ontstaan niet altijd bij Lyme-borreliose en kunnen ook het gevolg zijn van andere ziekten. Bloedonderzoek naar afweerstoffen tegen Borrelia burgdorferi kan een aanwijzing geven dat men Lyme-borreliose heeft. De ziekte is over het algemeen goed te genezen met antibiotica.

De bacterie Borrelia burgdorferi
Lyme-borreliose wordt veroorzaakt door de bacterie Borrelia burg-dorferi. Hoewel de ziekte-verschijnselen al in het begin van de vorige eeuw in Europa zijn beschreven, werd Borrelia burgdorferi pas in 1982 ontdekt. Inmiddels is duidelijk, dat in Europa diverse varianten van deze bacterie voorkomen, die zeer waarschijnlijk verschillende ziekte-verschijnselen veroorzaken. Het ziektebeeld in Europa verschilt mogelijk daardoor van dat in de Verenigde Staten. In verband hiermee is de inhoud van de brochure zo veel mogelijk gebaseerd op gegevens uit Europa.

Ixodes ricinus
Borrelia burgdorferi wordt overgebracht via Ixodes ricinus. Dit is de meest voorkomende teek in Nederland. Het is een “drie gastheren teek”, wat wil zeggen dat hij in elk van zijn drie ontwikkelingsstadia een nieuwe gastheer zoekt. Uit het eitje van de teek komt de larve. De larve zoekt een muis (gastheer 1) en zuigt bloed. Wanneer de muis besmet is met Borrelia burgdorferi wordt ook de larve via het bloed besmet. De larve laat los en vervelt tot nimf. De nimf zoekt weer een gastheer (gastheer 2). Dit kan weer een muis zijn maar ook een groter zoogdier of de mens.

Bij het bloed-zuigen kan hij zijn tweede gastheer besmetten
met Borrelia burgdorferi via zijn speeksel dat hij in het wondje
brengt. De nimf laat weer los en vervelt waarna het volwassen stadium wordt bereikt. In dit volwassen stadium kunnen mannetjes en vrouwtjes worden onderscheiden. De volwassen teken zoeken opnieuw een gastheer (gastheer 3) maar alleen het vrouwtje zuigt bloed. Het mannetje speelt derhalve geen rol bij het overbrengen van ziekten.

De beet van een teek is over het algemeen niet pijnlijk en de teek laat na verloop van tijd vanzelf weer los. Daardoor wordt de beet vaak niet opgemerkt. Waarschijnlijk zijn de nimfen het belangrijkst voor het overbrengen van ziekten op de mens.

De nimf heeft al een keer bloed gezogen en kan daardoor
besmet zijn met Borrelia burgdorferi. Daarbij komt dat de nimf
erg klein is (± 1,5 mm), waardoor hij makkelijk over het hoofd
wordt gezien. Het vrouwtje valt door haar grootte veel beter op
en zal dus sneller worden ontdekt en verwijderd. Niet alle teken zijn besmet met Borrelia burgdorferi. In Nederland zijn besmettingspercentages van nimfen gevonden variërend van 0-20 %. Het percentage besmette teken kan van plaats tot plaats en van jaar tot jaar sterk wisselen. Daarom zijn gegevens over het besmettings-percentage slechts van beperkte waarde. De kans op Lyme-borreliose is erg klein wanneer teken binnen 24 uur én op de juiste manier worden verwijderd.

| terug naar boven | welcome page |

Onderzoek naar afweerstoffen tegen Borrelia burgdorferi
Bij een infectieziekte maakt het lichaam verschillende soorten afweerstoffen om de indringer onschadelijk te maken. Vroeg in het beloop van de ziekte worden zogenoemde IgM afweerstoffen gemaakt en later IgG afweerstoffen. Een bloedonderzoek kan de aanwezigheid van deze afweerstoffen aantonen. Een positieve test is slechts een aanwijzing, maar geen bewijs dat men geïnfecteerd is met Borrelia burgdorferi. Anderzijds sluit een negatieve test Lyme-borreliose niet altijd uit, met name wanneer de duur van de ziekte kort is. Bij de interpretatie van de test dient dus rekening gehouden te worden met de duur, maar ook met de aard van de klachten. Aangezien de test niet is gestandaardiseerd kunnen de testuitkomsten van verschillende laboratoria niet onderling worden vergeleken. Overigens beschermen aanwezige afweerstoffen niet tegen een volgende infectie.

Ziekteverschijnselen

Een infectie met Borrelia burgdorferi leidt niet altijd tot Lyme-borreliose. Wanneer er ziekteverschijnselen ontstaan, worden deze in drie stadia ingedeeld.

1. Vroege Lyme-borreliose: Lokale huidinfectie

Erythema migrans
Vaak ontstaat op de plaats van de beet een rood plekje. Wanneer dit niet groter wordt dan een anderhalve centimeter en binnen 1-2 weken weer verdwijnt, is de kans klein dat er sprake is van een infectie met Borrelia burgdorferi. Wanneer de rode plek steeds groter wordt en in het centrum weer verbleekt, is er vrijwel zeker sprake van Lyme-borreliose. Deze huidaandoening wordt erythema migrans genoemd en ontstaat bijna altijd binnen drie maanden en meestal zelfs al binnen drie weken na de beet. Var-iaties van het erythema migrans komen voor. Zo kan bijvoorbeeld de plek egaal rood blijven of zijn er meerdere ringen om elkaar heen zichtbaar. Bijna nooit ontstaan blaasjes of schilfering.

De helft van de patiënten met erythema migrans heeft geen tekenbeet opgemerkt. Bij patiënten met alleen een erythema migrans is bloedonderzoek naar afweerstoffen tegen Bor-relia burgdorferi niet nodig voor het stellen van de diagnose. In de helft van de gevallen zijn geen afweerstoffen aantoonbaar. Patiënten met erythema migrans dienen met een antibioticum te worden behandeld.

Borrelia lymfocytoom
Dit bestaat uit een blauw-rode zwelling van de huid met een maximale doorsnee van enkele centimeters. Bij kinderen is het Borrelia lymfocytoom meestal gelokaliseerd aan de oorlel en bij volwassen-en bij de tepelhof. Dit is een zeldzame vorm van Lyme-borreliose.

2. Vroege gedissemineerde Lyme-borreliose
Enige tijd na de tekenbeet kan Borrelia burgdorferi in de bloedbaan terechtkomen. Op die manier wordt de bacterie in het lichaam verspreid. Men spreekt dan van een gedissemineerde infectie. Hoewel de bacterie in elk orgaan terecht kan komen, ontstaan vooral ziekteverschijnselen van het zenuwstelsel, de gewrichten en het hart. Het blijkt dat de helft van de patiënten met een gedissemineerde infectie geen tekenbeet of erythema migrans heeft opgemerkt. Daardoor kan het voorkomen dat een arts niet direct aan Lyme-borreliose denkt.

Aandoeningen van het zenuwstelsel (neuroborreliose)
De meest voorkomende aandoening van het zenuwstelsel is een hersenvliesontsteking die vaak samengaat met ontsteking van hersenzenuwen en/of ruggenmergzenuwen. Zelden ontstaan ziekteverschijnselen van het ruggenmerg of de hersenen. De verschijnselen van hersenvlies-ontsteking zijn bij Lyme-borreliose meestal gering. Vaak hebben patiënten geen hoofdpijn, koorts, sufheid of nekstijfheid zoals dat voorkomt bij andere vormen van hersenvliesontsteking. Verschijnselen van hersenzenuwontsteking bestaan meestal uit een aangezichtsverlamming waarbij één ooglid niet sluit en de wenkbrauw en mondhoek aan dezelfde kant niet kunnen worden opgetrokken. Minder vaak heeft men last van dubbelzien, waarbij één oog niet in alle richtingen kan bewegen. Ontsteking van een ruggenmergzenuw veroorzaakt zeer heftige pijn in een arm of been of in de romp. Soms gaat dit samen met krachtsverlies en een doof, tintelend gevoel. Ontsteking van het ruggenmerg kan krachtsverlies en een doof gevoel in beide benen veroorzaken. Soms kan de urine niet worden opgehouden of wordt juist het plassen bemoeilijkt. Belangrijk voor het vaststellen van deze vorm van Lyme-borreliose is het aantonen van hersenvliesontsteking en het aantonen van afweerstoffen tegen Borrelia burgdorferi. Wanneer de ziekteverschijnselen nog maar kort bestaan, zijn afweerstoffen niet altijd aantoonbaar. In de helft van de gevallen ontstaan de verschijnselen binnen een maand na de tekenbeet of het ontstaan van het erythema migrans. Deze vorm van Lyme-borreliose wordt via een infuus met een antibioticum behandeld. Het herstel is meestal goed, hoewel restverschijnselen kunnen blijven bestaan, vooral bij ontsteking van het ruggenmerg.

Gewrichtsontsteking (Lyme-artritis)
Gewrichtsontsteking wordt gekenmerkt door zwelling van het gewricht. Dit gaat bij Lyme-artritis niet altijd gepaard met pijn. Het kniegewricht is het vaakst aangedaan. De duur van de zwelling varieert van minder dan een dag tot maanden. De gewrichtsontsteking ontstaat bij de helft van de patiënten binnen drie maanden na de tekenbeet of het erythema migrans. Mogelijk kan de gewrichtsontsteking zelfs nog na een jaar ontstaan. Wanneer de gewrichtsontsteking langere tijd voortduurt zijn afweerstoffen tegen Borrelia burgdorferi altijd in het bloed aantoonbaar. Gewrichtspijn verbetert na behandeling met een antibioticum, maar kan nog lang blijven bestaan. Een verklaring daarvoor is mogelijk dat de ontstekingsreactie nog kan aanhouden, ook al is de bacterie gedood.

Hartaandoeningen (Lyme-carditis)
Aandoeningen van het hart komen zelden voor. De meest voorkomende vorm is een stoornis in het geleidingssysteem tussen de boezems en de kamers. Wanneer de geleiding ernstig is gestoord, kan een trage hartslag ontstaan waardoor de patiënt kan flauwvallen en last van benauwdheid kan krijgen.

| terug naar boven | welcome page |

3. Late Lyme-borreliose
Alle eerder genoemde verschijnselen hebben een langdurig beloop. Men zou van late Lyme-borreliose kunnen spreken bij een ziekteduur van meer dan een jaar. Een huidaandoening die gerekend wordt tot late Lyme-borreliose is de Acrodermatitis chronica atrophicans.

Acrodermatitis chronica atrophicans
Bij deze aandoening wordt de huid rood tot paars en is in het begin vaak iets verdikt en voelt warm aan. Na maanden tot jaren wordt de huid papierdun. De aandoening is vooral aan de benen en armen ge-lokaliseerd en kan jaren na een teken-beet of een onbehandeld erythema migrans ontstaan. Een klein deel van deze patiënten heeft daarbij ook gewrichtsontsteking. De combinatie met hersenvliesontsteking is uiterst zeldzaam. IgG afweerstoffen tegen Borrelia burgdorferi zijn bij deze patiënten altijd in het bloed aantoonbaar.

Belangrijk!

Bij Lyme-ziekte kunnen vele andere klachten voorkomen zoals griepachtige verschijnselen, vermoeidheid, vergeetachtigheid, concentratiestoornissen, pijn in gewrichten, spieren en pezen. Wanneer men alléén deze klachten heeft zonder erythema migrans, Borrelia lymfocytoom, acrodermatitis chronica atrophicans, neuroborreliose, Lyme-artritis of Lyme-carditis, is het zeer onwaarschijnlijk dat men Lyme-borreliose heeft, zelfs al is het bloedonderzoek positief.

Voorkomen van Lyme-borreliose

• Blijf op de paden en draag goed sluitende kleding, bijvoorbeeld een broek met lange pijpen die in de sokken worden gestopt. De kans op tekenbeten neemt daarmee af.

• Verwijder de teek zo snel mogelijk. De kans dat een teek Borrelia burgdorferi overbrengt neemt toe met de duur die de teek vastzit in de huid.

• Controleer het lichaam op teken na een wandeling of kamperen in een natuurgebied.

• Noteer de datum van een tekenbeet en controleer de plaats van de beet een aantal weken op het ontstaan van
een rode plek. Wanneer deze plek geleidelijk groter wordt
raadpleeg dan de huisarts.

• Er is geen reden om in Nederland na een tekenbeet een antibioticum te gebruiken om Lyme-borreliose te voorkomen omdat de kans op Lyme-borreliose hier gering is.

• Inenting tegen Lyme-borreliose is niet mogelijk. Het vaccin dat in de USA op de markt was, is niet meer verkrijgbaar. Het valt niet te verwachten er op korte termijn een nieuw vaccin beschikbaar is.

Behandeling

Behandeling met een antibioticum versnelt de genezing en voorkomt het ontstaan van nieuwe ziekteverschijnselen. De keuze en de toedieningswijze van het antibioticum en de duur van de be-handeling zijn afhankelijk van de ziekteverschijnselen maar niet van de duur van de ziekte. Een leidraad voor de behandeling van Lyme-borreliose is op bladzijde 16 en 17 te vinden.

|Download pdf|

| terug naar boven | welcome page |